tijdvak 5: EEN NIEUWE GEDACHTE

Lees de samenvatting

BS

Begrippen in deze lijst

Neem ze alvast door of start meteen je oefenronde.

Acte van Verlatinghe

Het document waarmee de 7 noordelijke gewesten Filips II afzwoeren als hun vorst.

Aflaten

Een afschrift dat je van de kerk kon kopen, waardoor al je zonden werden kwijtgescholden en je alsnog in de hemel kwam.

Beeldenstorm

In 1566 bestormden protestanten in de Lage landen veel kerken om deze leeg te roven en de beelden te vernielen.

Columbian Exchange

De uitwisseling van gewassen, producten, ziektes en culturen als gevolg van de ontdekking van Amerika.

Conquistadores

Spaanse veroveraars van Zuid-Amerika in de 16e eeuw.

De Lage Landen

Een deelgebied binnen het Habsburgse Rijk. ongeveer het huidige Nederland, Belgie en luxemburg (Benelux). Het bestond uit 17 losse gewesten, met allen een eigen bestuur.

Desideruis Erasmus

Een van de belangrijkste denkers uit de Nederlandse geschiedenis, Priester, humanist, theoloog en schrijver. Met zijn kritiek op de kerk was een van de grondleggers van de reformatie.

Filips II

Zoon en opvolger van Karel V. Filips II voerde een strikte theologische politiek waarmee hij de niet-katholieken gewelddadig vervolgde in en buiten zijn rijk.

Geuzen

De edelen die in het begin van de Opstand de Spanjaarden bestreden.

Hagenspreken

Een mis die door protestanten in de begintijd van de reformatie werd gehouden in de buitenlucht, omdat een eigen kerkgebouw verboden was.

Hervormers

Mensen die de misstanden in de kerk wilden aanpakken door de Kerk te hervormen.

Hertog van Alva

De ijzeren Hertog die Margaretha van Parma verving als landvoogd en met harde hand orde op zaken stelde

Inquisitie

Een soort rechtbank van de Rooms-Katholieke Kerk die heidenen opspoorde en berechte.

Karel V

Keizer van het Habsburge Rijk van 1515 tot 1555. Voerde een centralische politiek, veroverde veel gebieden en streefde op gewelddadige wijze naar rooms-katholiek eenheid in zijn rijk.

Kerker

Meestal een kelder in een kasteel, burcht op vestiging waar mensen werden gevangengehouden. Een middeleeuws verschijnsel.

Landvoogd

Bestuurder namens de landheer. In dit geval de hoogste bestuurder van de Nederlands gewesten in naam van de Spaanse koning (de landsheer).

Maarten Luther

Met zijn kritiek op de Kerk werd hij onbedoeld grondlegger van het protestantisme in Europa.

Margaretha van Parma

Eerste landvoogd over van de Lage Landen onder Filips II

Moren

Islamitische volk die tijdens de middeleeuwen het Iberisch Schiereiland en ander delen van het middellands zeegebied woonde. De moren waren vooral afkomstig uit Noord-Afrika

Opstand

De 80 jarige oorlog van 1568-1648. De opstand die ertoe leidde dat er een republiek ontstond uit een klein deel van het Habsburgse Rijk de Lage landen.

Raad van Beroerten

Rechtbank die werd opgericht door de Hertog van Alva. Het doel was de daders van de Beeldstorm te straffen. Vanwege de zwarte straffen werd dit ook wel de Bloedraad genoemd.

Reformatie

De periode in de 16e eeuw waarin er door gewenste hervormingen niet een aanpassing in de kerk plaatsvond, maar een scheiding die leidde tot de Protestantse Kerk.

Reconquista

De strijd van de Spanjaarden en Portugezen om het Iberisch schiereiland terug te veroveren op de Moren. Duurde van de achtste tot de vijfde eeuw

Republiek van de 7 Verenigde Nederlanden

De Republiek der 7 Gewesten. Vormgever van het huidige Nederland. Ontstond de facto in 1588 zijn oorsprong in de Opstand van 1568.

Smeekschrift der Edelen

Een brief die de adel aan Margaretha van Parma overhandigde in 1566. In deze brief potesteerden de fel tegen de inquisitie en de Bloedraad. De edelen dreigden met gewapend geweld, maar namen geen afstand van de vorst

Spaanse Furie

Spaanse troepen plunderden en moorden in Antwerpen in 1576, omdat ze niet betaald kregen.

Stadhouder

Stadhouder betekent 'plaatsvervanger'. De stadhouder was de bestuurder van gewesten voor en tijdens de Republiek der 7 Nederlanden. Tijdens de Republiek was het tevens de vervanger van de vorst. Een stadhouder bestuurde de gewesten, maar er was dus ook de stadhouder namens de Republiek

Tiende Penning

Een belastingsmaatregel ingevoerd door Hertog van Alva in 1569. Het leidde tot veel woede en verzet in de Nederlanden.

Unie van Utrecht

In 1579 werd een overheenkomst gesloten tussen verschillende Nederlandse gewesten. Het doel hiervan was het gezamenlijk bestrijden van de Spanjaarden. Staatkundige zaken zoals defensie, belasting en goddienst werden hierin geregeld . Het betrof de 7 gewesten, die later ook de strijde zouden voortzetten en de Republiek der 7 Nederlanden zouden vormen.

Verdrag van Tordesillas

De paus verdeelde de niet-Europese wereld in een Portugees en Spaans deel in 1492

Willem van Oranje

Wordt gezien als de leider van de Opstand en daarmee de Vader des Vaderlands.